Pomnik Adama Mickiewicza w Krakowie stoi po wschodniej stronie Rynku Głównego, między Sukiennicami a wylotem ulicy Siennej. Zaprojektował go rzeźbiarz Teodor Rygier, a odsłonięto 26 czerwca 1898 roku. Dzisiejszy monument to powojenna rekonstrukcja z elementów odnalezionych w Hamburgu.
Pomnik Adama Mickiewicza na Rynku Głównym
Dziesięciometrowy pomnik przedstawia Adama Mickiewicza stojącego na postumencie, ponad czterema alegorycznymi postaciami. Na wielostopniowym cokole umieszczono Ojczyznę, Męstwo, Naukę i Poezję, a na jego froncie widnieje dedykacja „Adamowi Mickiewiczowi Naród”.
Każda z alegorii ma własne przedstawienie. Ojczyzna wskazuje na poetę, Męstwo przybrało postać rycerza, a Naukę ukazano jako starca uczącego chłopca. Poezję symbolizuje kobieta z lutnią i dziewczynką. Figury rozmieszczono zgodnie z kierunkami otaczających Rynek punktów: Ojczyzna znajduje się od strony ulicy Siennej, Męstwo od strony Sukiennic, Nauka od strony linii A-B, a Poezja od strony kościoła św. Wojciecha.
Teodor Rygier stworzył projekt pomnika po kilku konkursach, których rozstrzygnięcia i proponowane lokalizacje budziły spory. Pomysł upamiętnienia Adama Mickiewicza pojawił się w Krakowie już w drugiej połowie XIX wieku. W 1881 roku ogłoszono konkurs, na który wpłynęło 27 prac. Wybrano projekt Tomasza Dykasa, ale nie skierowano go do realizacji. W kolejnym konkursie ponownie nagrodzono Dykasa, lecz jego koncepcja także nie została zrealizowana. Rozważano również projekt Jana Matejki.
Odsłonięcie nastąpiło 26 czerwca 1898 roku, w setną rocznicę urodzin Adama Mickiewicza. Niektóre publikacje podają 16 czerwca, ale datę 26 czerwca wskazują zarówno oficjalny serwis miejski Krakowa, jak i materiał Polskiej Agencji Prasowej. To tę datę należy przyjąć jako właściwą.
Pomnik ma 10 metrów wysokości, więc jego układ można odczytać od dołu ku górze: najpierw cztery alegorie rozstawione wokół cokołu, potem postać poety na piedestale. Ojczyzna wskazuje Mickiewicza, Męstwo przedstawia rycerz, Naukę - starzec uczący chłopca, a Poezję - kobieta z lutnią i dziewczynką. Przy oglądaniu warto obejść monument, bo każda z tych postaci jest zwrócona w inną stronę Rynku.
Zniszczenie pomnika i powojenna rekonstrukcja
17 sierpnia 1940 roku, podczas niemieckiej okupacji, pomnik został zniszczony. Po wojnie, w 1946 roku, jego elementy odnaleziono na złomowisku w Hamburgu i wykorzystano do rekonstrukcji. Dziś na Rynku ogląda się więc odbudowany monument, a nie pomnik zachowany bez zmian od XIX wieku.
Ponowne odsłonięcie odbyło się 26 listopada 1955 roku, w setną rocznicę śmierci poety. Ta data, podobnie jak data zniszczenia i odnalezienia części, pokazuje, że historia pomnika obejmuje nie tylko jego powstanie, lecz także przerwanie obecności na Rynku i powrót po wojnie.
Położenie pomnika i wskazówka do spaceru
Pomnik łatwo odnaleźć, kierując się od Sukiennic w stronę wylotu ulicy Siennej. Podczas spaceru po Rynku warto zwrócić uwagę na to, jak położenie czterech alegorii wiąże się z otaczającymi plac punktami: ich nazwy i strony cokołu tworzą prosty sposób na zapamiętanie kompozycji.
Pomnik można potraktować jako punkt orientacyjny podczas spaceru po Rynku: znajduje się po wschodniej stronie placu, między Sukiennicami a wylotem ulicy Siennej. Zatrzymując się przy nim, łatwo połączyć wskazówkę przestrzenną z oglądaniem rzeźby: położenie alegorii względem Sukiennic, ulicy Siennej, linii A-B i kościoła św. Wojciecha pomaga rozpoznać każdą z czterech postaci.
